Serwis Tłumacza


Make Text BiggerMake Text SmallerReset Text Size
Drukuj E-mail

kognity.jpg Krzysztof Hejwowski
  Kognitywno-komunikacyjna teoria przek?adu

Ocena: 10/10


Nie jest to ksi??ka, po któr? si?ga si? w poszukiwaniu rozwi?za? konkretnych problemów translatorskich - tak jak mniej czy bardziej regularnie si?ga si? na przyk?ad po Difficult Words in Polish-English Translation albo Selected English Collocations. Nie wydaje mi si? tak?e, by pod jej wp?ywem jakikolwiek t?umacz-praktyk móg? radykalnie zmieni? (w domy?le: udoskonali?) swój warsztat i wyra?nie poprawi? jako?? wykonywanych przek?adów. W tym sensie nie jest to zatem pozycja z kategorii ksi??ek niezb?dnych czy cho?by bardzo przydatnych w codziennej pracy.

Mimo to gor?co polecam lektur? Kognitywno-komunikacyjnej teorii przek?adu, nie tylko t?umaczom pocz?tkuj?cym, ale i tym z du?ym do?wiadczeniem zawodowym. Cho? bowiem prawd? jest, ?e mo?na ?wietnie t?umaczy? wy??cznie dzi?ki wrodzonemu talentowi i wyczuciu j?zykowemu, nie wiedz?c zupe?nie nic, co na ten temat s?dz? teoretycy - niczym ów s?awny ?uczek, który lata sobie beztrosko, nie?wiadom, ?e w ?wietle praw aerodynamiki lata? nie jest w stanie - warto dowiedzie? si?, na czym w?a?ciwie, z naukowego punktu widzenia, polega ta praca. Ksi??ka Krzysztofa Hejwowskiego, wyk?adowcy akademickiego, ale i aktywnego t?umacza, to jedno z niewielu dzie? po?wi?conych teorii przek?adu, jakie przeczyta?em od pocz?tku do ko?ca - i to z du?? przyjemno?ci? - a nie przekartkowa?em z poczuciem, ?e marnuj? czas na jakie? wydumane rozwa?ania, z których nic nie wynika. Zw?aszcza podoba mi si? zdroworozs?dkowe podej?cie do przedstawianych koncepcji i modeli teoretycznych, wspó?czesnych i nieco starszych, z których ka?dy zawiera jak?? prawd? o istocie procesu t?umaczenia, ale mo?e te? - jak przekonuj?co pokazuje autor - prowadzi? swych zbyt bezkrytycznych zwolenników do pogl?dów skrajnych czy wr?cz absurdalnych.

W kolejnych rozdzia?ach poznajemy rozmaite mity translatorskie - od tego, jakoby t?umaczenie w ogóle by?o niemo?liwe, po do?? powszechn? opini?, ?e ka?dy, kto w miar? dobrze zna dwa j?zyki, mo?e by? t?umaczem - którym przeciwstawiane s? rzeczowe kontrargumenty. Najbardziej interesuj?ca w tym wzgl?dzie wydaje si? chyba polemika z pogl?dem o rzekomej nieprzek?adalno?ci wynikaj?cej z ró?nic kulturowych. Ca?y wywód jest ciekawy, bardzo klarowny i obfituj?cy w przyk?ady, a z uwagami i wnioskami praktycznymi (np. dotycz?cymi kszta?cenia t?umaczy) trudno si? nie zgodzi?. Jedyny zarzut, jakiego nie mog? nie postawi? ksi??ce, to kiepska korekta (przecinki!), która dziwi w tak renomowanym wydawnictwie jak PWN.

* * *

Wa?n? cz??? rozwa?a? Krzysztofa Hejwowskiego stanowi jego w?asna obszerna klasyfikacja b??dów t?umaczeniowych, podparta analiz? tekstów omawianych na zaj?ciach ze studentami. (Same teksty zosta?y zebrane osobno w suplemencie na ko?cu ksi??ki i opisane szczegó?owo pod k?tem potencjalnych problemów traslatorskich). Przy lekturze owej klasyfikacji nasz?a mnie smutna refleksja, ?e mo?e nale?a?oby doda? do niej jeszcze jeden typ, psychologiczno-ekonomiczny, który roboczo i ma?o elegancko nazw? b??dem olewania. Polega on na tym, ?e t?umacz ?wiadomie wykonuje sw? prac? byle jak, poniewa? albo mu za ni? n?dznie p?ac? (w ko?cu: „jaka p?aca, taka praca” - stare powiedzenie sprawdza si? w obie strony), albo dosta? od wydawcy nierealnie krótki termin, albo te? widzi, ?e przek?adany tekst to bezwarto?ciowy be?kot, którego i tak nikt nie b?dzie czyta? i który nikomu do niczego si? nie przyda. Odnosz? wra?enie, ?e na chorym polskim rynku translatorskim jest to niestety zjawisko coraz powszechniejsze i zas?uguj?ce na zbadanie. Mo?e w ciekawie si? zapowiadaj?cej serii „Przek?ad. Mity i rzeczywisto??” doczekamy si? tak?e ksi??ki w?a?nie na temat rzeczywisto?ci.

czerwiec 2006

PS (stycze? 2007)

Jeden z czytelników zwróci? uwag?, ?e ów ?uczek to w istocie trzmiel, a ca?a anegdotka nale?y do kategorii urban legends (wi?cej na ten temat mo?na znale?? w Wikipedii). Dzi?kuj? za uzupe?nienie.

 

© by Arkadiusz Belczyk 2006

 
poradkk

T?umaczenie filmów

S?ownik budowlany