kilkadziesiąt

Christian Douglas Kozłowska w Difficult Words in Polish-English Translation wiele miejsca poświęciła problemom z tłumaczeniem polskiego określenia kilkanaście, które nie ma dokładnego angielskiego odpowiednika. Niestety, w tej świetnej książce bardzo ogólnikowo potraktowano pokrewne słowo kilkadziesiąt, sprawiające podobne trudności. Spróbujmy to nadrobić.

Najczęściej dla oddania tego liczebnika w języku angielskim używa się słowa dozen, albo poprzedzonego określeniem several, albo w liczbie mnogiej:

kilkadziesiąt osób/domów/krzeseł - several dozen people/houses/chairs [bez of!]
kilkadziesiąt słoni/hoteli/butelek - dozens of elephants/hotels/bottles
mówiący kilkudziesięcioma językami - speaking dozens of languages
kilkudziesięcioosobowa grupa pacjentów – a group of dozens of patients

Jeżeli wyraźnie operujemy systemem dziesiętnym, a zwłaszcza gdy mowa o kilkudziesięciu tysiącach czy milionach, użyjemy liczby mnogiej tens:

kilkadziesiąt tysięcy osób - tens of thousands of people
kilkadziesiąt milionów dolarów - tens of millions of dollars
kilkudziesięciotysięczne miasto - a city of tens of thousands of inhabitants
kilkudziesięciokrotnie / kilkadziesiąt razy dłuższy - tens of times longer

W odniesieniu do lat najwygodniej posługiwać się dekadami:

kilkadziesiąt lat później - several decades later
w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat - in the past few decades
wystarczyło kilkadziesiąt lat - it took only a few decades
nauczyciel z kilkudziesięcioletnim doświadczeniem – a teacher with decades of experience

Z innymi odcinkami czasu użyjemy określenia zastępczego:

kilkadziesiąt sekund przed końcem meczu – in the last couple of minutes of the game
Nie było mnie kilkadziesiąt minut. – I was out for maybe an hour.
kilkadziesiąt godzin – (maybe) a couple of days
kilkadziesiąt dni – (maybe) a couple of months
kilkudziesięciominutowa przerwa – a break lasting about an hour

W niektórych sytuacjach najsensowniejszym i najpraktyczniejszym rozwiązaniem wydaje się sprawdzenie podawanej wielkości w innych źródłach i jej doprecyzowanie, np.:

Wadowice leżą kilkadziesiąt kilometrów od Krakowa. – Wadowice is about 50 km from Kraków.
Cena akcji wzrosła o kilkadziesiąt procent. – The share price rose 62 percent.

Jeśli okaże się to niemożliwe, czasem wystarczy się posłużyć jakimś bardzo ogólnikowym sformułowaniem bez liczebnika, uzależnionym kontekstowo, np.:

Liczba turystów odwiedzających wyspę wzrosła o kilkadziesiąt procent. – There has been a tremendous/substantial/impressive growth in the number of visitors to the island.

Podobny unik można też wykonać w odniesieniu do okresu istnienia jakiejś instytucji czy zjawiska, jeżeli autor jedynie podkreśla, że coś dzieje się od dawna, bardzo długo, np.:

restauracja z kilkudziesięcioletnimi tradycjami – a well-established restaurant
kilkudziesięcioletnia przyjaźń - a long-lasting friendship

Niekiedy można zastosować „doprecyzowanie zdroworozsądkowe”, np.:

Latem temperatury sięgają tu kilkudziesięciu stopni. – Summer temperatures here are well above 30 degrees (centigrade).
Balon leciał na wysokości kilkudziesięciu metrów. – The balloon was flying about/some/maybe 50 metres above the ground.

W pierwszym przykładzie autor najwyraźniej (choć w niezbyt fortunny sposób)  chce powiedzieć, że w opisywanym miejscu bywa bardzo gorąco, a z doświadczenia życiowego wiemy, że oznacza to temperaturę rzędu 30-40 stopni. Gdyby była znacznie wyższa (co tu i ówdzie na Ziemi się zdarza), przypuszczalnie sam by podał dokładną wartość jako ciekawostkę. W drugim przykładzie wysokość zapewne była oceniana na oko, jako „powyżej 15-20 metrów, ale zdecydowanie poniżej stu” (inaczej autor użyłby sformułowań „kilkunastu metrów” bądź „około stu metrów”) i jeśli nawet wynosiła tylko ok. 30 metrów albo aż 70-80, w tym konkretnym kontekście nie ma to większego znaczenia.

Jeżeli słowa kilkadziesiąt użyto w znaczeniu „z pewnością mniej niż sto”, w angielskiej wersji posłużymy się analogicznym porównaniem, np.:

Mam przy sobie najwyżej kilkadziesiąt złotych. – I have less than a hundred zlotys on me.
Okno miało kilkadziesiąt centymetrów szerokości. – The window was less than a metre wide.

Ale:

Kiedy zsumować te wszystkie drobne opłaty, uzbiera się kilkadziesiąt dolarów. – When you add up all these small charges, you’ll get tens of dollars.

przy czym w pewnych kontekstach bardziej mogą pasować albo wyrażenia nieco dokładniejsze (np. well above 20 dollars), albo jeszcze bardziej nieprecyzyjne (np. quite a substantial amount).

© by Arkadiusz Belczyk 2007