Serwis Tłumacza


Make Text BiggerMake Text SmallerReset Text Size
Drukuj E-mail

Translatica ProKrzysztof Jassem, Filip Grali?ski, Grzegorz Krynicki, Maciej Lison i in.
System t?umacz?cy Translatica Pro


Ocena: 3/10


O ile wiem, pierwszym w Polsce "inteligentnym systemem t?umacz?cym" z polskiego na angielski i odwrotnie by? os?awiony English Translator firmy Techland, wypuszczony na rynek w 1998 r. Wedle zapewnie? autorów by? on jakoby w stanie t?umaczy? dowolny "tekst, który nie zawiera jakich? arcyspecjalistycznych wyrazów i zosta? napisany bez wymy?lnych figur j?zykowych", z uwzgl?dnieniem kontekstu, w jakim pojawiaj? si? poszczególne s?owa. Tyle reklama. W praktyce program okazywa? si? skandaliczn? fuszerk?. Nie do??, ?e "t?umaczy?" prymitywn? metod? zast?powania kolejnych wyrazów (?adnej rozumnej analizy kontekstu i struktury zdania nigdy nie uda?o mi si? w nim dostrzec), to jeszcze wprowadza? do tekstu mnóstwo w?asnych b??dów i ?mieci (?le rozpoznawane i generowane formy gramatyczne typu skies - narty czy beginnings - zaczynania si?, dodawanie spacji przed znakami interpunkcyjnymi albo gubienie b?d? ignorowanie tych?e znaków, arbitralne usuwanie wersalików itp.). Do??czone s?owniki zawiera?y dziesi?tki literówek (co ju? samo w sobie dyskwalifikuje ka?dy program) i sugerowa?y cz?sto kuriozalne odpowiedniki w drugim j?zyku (kto ciekaw, tutaj mo?e obejrze? d?u?sz? list? zabawnych przyk?adów z cz??ci angielsko-polskiej; obecnie w sprzeda?y dost?pna jest nowsza mutacja English Translatora oznaczona numerem 3.2, podobno udoskonalona, ale nie mam mo?liwo?ci jej przetestowania - jak zwykle w przypadku programów t?umacz?cych nie istnieje wersja demonstracyjna, a nie sta? mnie na wydawanie 300 z? li tylko dla zaspokojenia ciekawo?ci).

Min??o kilka lat i oto trafi? mi w r?ce nast?pny polsko-angielski i angielsko-polski "system t?umaczenia automatycznego", wydany tym razem pod szyldem PWN. Autorzy s? ostro?niejsi w ocenach ni? zespó? Techlandu i w zamieszczonych na p?ytce uwagach o t?umaczeniu automatycznym przyznaj?, ?e "nie ma [ono] zupe?nie zastosowania przy przek?adach literackich, ?wietnie sprawdza si? natomiast do t?umaczenia [taka konstrukcja w oryg. - przyp. mój A.B.] tekstów fachowych z okre?lonej, najlepiej jak najw??szej dziedziny". Ze wst?pu dowiadujemy si? tak?e, ?e program zosta? wyposa?ony w mechanizm analizy strukturalnej t?umaczonych zda?, potrafi wi?c rozpozna?, co jest np. podmiotem, a co dope?nieniem i odpowiednio zmodyfikowa? sk?adni? generowanego tekstu w j?zyku docelowym. Co ciekawe, cho? wbudowany w aplikacj? s?ownik oparto na Wielkim s?owniku angielsko-polskim PWN-Oxford, w zwi?zku z czym "opis hase? w kierunku angielsko-polskim jest bardziej dok?adny", równocze?nie "autorzy oceniaj?, ?e w obecnej wersji systemu lepsze jako?ciowo jest t?umaczenie w kierunku polsko-angielskim".

Testowanie Translatiki zacz??em zatem od j?zyka polskiego, przepuszczaj?c przez program fragmenty tekstów zdecydowanie nieliterackich, reprezentuj?cych ró?ne dziedziny i bez wyj?tku autentycznych, tj. w ?aden sposób niespreparowanych pod k?tem testów. Rezultaty mo?na zobaczy? poni?ej:

1. Prawa i obowi?zki osób wymienionych w § 9, ust. 2 okre?laj? odr?bne przepisy, a ich szczegó?owy zakres ustala Dyrektor Kolegium.
Rights and enumerated persons' duties in § 9, of mouth. 2 they are determining separate regulations and the body's manager is determining their detailed range.

2. Aby osi?gn?? efekt profesjonalnego po??czenia wklejane w naro?ach listwy nale?y wcze?niej przyci?? w skrzynce uciosowej pod odpowiednim k?tem.
In order to reach the effect of the professional connection it is necessary to cut bars pasted in corners in the box earlier uciosowej under the suitable corner.

3. Po dok?adnej homogenizacji mieszank? zaprasowywano w postaci pastylek o ?rednicy 12,7 mm na prasie hydraulicznej z naciskiem 50 MPa. Otrzymane pastylki stapiano izotermicznie w temperaturze 180°C przez 15 minut.
After exact homogenizacji mixture zaprasowywano in the form of pastilles about the diameter 12.7 mm on hydraulic press with emphasis 50 MPa. Received pastilles were being alloyed izotermicznie in the 180°C temperature through 15 minutes.

4. Agencja zajmuje si?, mi?dzy innymi, obs?ug? promocyjn?, reklamow? i Public Relations pozosta?ych podmiotów nale??cych do Grupy Kapita?owej Funduszu Górno?l?skiego.
The agency is taking care, between other people, promotional, advertising service and Public Relations of remaining subjects belonging to the capital group of the fund Górno?l?skiego.

5. W latach 90. w Elektrowni Dolna Odra rozpocz?to realizacj? kompleksowego programu modernizacji podstawowych urz?dze? energetycznych.
In 90 years. the realization was begun as the lower Oder in the power station comprehensive of application of the modernization of basic energy devices.

6. W budynku przy ul. Krakowskiej 30 znajduj? si? m.in.:
- 2 aule na 110 miejsc ka?da,
- 2 pracownie komputerowe,
- biblioteka z dwoma czytelniami,
- administracja z dyrekcj? i sekretariatami obs?uguj?cymi studentów.

In the building when hive. Of Krakowska 30 they are located among other things:
- 2 halls on 110 of places every,
- 2 computer rooms,
- library with two reading rooms,
- management with the management and secretary's offices attending to students.


7. Ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera si? na trójpodziale w?adzy i równowadze w?adzy ustawodawczej, wykonawczej i s?downiczej.
The system is resisting the Polish republic on trójpodziale for the authority and the executive and magisterial balance, of the legislative body.

8. ?rednia roczna suma opadów atmosferycznych wynosi dla Polski ok. 600 mm. W górach przekracza ona 1500-2000 mm. Najmniejsza ilo?? opadów wyst?puje w pó?nocnej cz??ci centralnej Polski (300 mm). Prawie 75% opadów przypada na pó?rocze letnie.
Annual average the sum is removing to the fall for Poland ok. 600 mm. She is exceeding in tops 1500-2000 mm. The smallest quantity of precipitation is occurring in the northern part of central Poland (300 mm). 75% Of precipitation is corresponding to the summer half of the year almost.

9. Poda? pieni?dza wynios?a w 2001 r. 334.753,1 mln z? (81,8 mld $), a w 1996 r. wynosi?a 136.662,4 mln z?. W tej sumie zobowi?zania z?otowe stanowi?y 72,8%, walutowe 15,8%, za? pieni?dz gotówkowy w obiegu (poza kasami banków) - 11,4%.
She was the supply of money in 2001 r. 334,753.1 mln z? (81.8 mld), but in 1996 r. was 136,662.4 mln z?. In Polish Zlotys obligations were posing 72.8% in this amount, monetary 15.8%, whereas cash money in circulation (apart from cash balances of banks) - 11.4%.

10. W 1796 roku uruchomiono w Gliwicach na Górnym ?l?sku pierwszy na kontynencie europejskim wielki piec opalany koksem wg projektu miejscowego przemys?owca, Szkota J. Baildona. Tak?e na Górnym ?l?sku zastosowano w 1802 roku po raz pierwszy do dmuchu maszyn? parow?.
In 1796 the year was run in Gliwice on the upper Silesia first the blast furnace heated on the European Continent with the coke according to the local industrialist's project, the J. Baildona Scotsman. Were applied on the upper Silesia too in 1802 of year for the first time for dmuchu steam engine.

Ogólnie wygl?da to lepiej ni? w przypadku English Translatora i trzeba przyzna?, ?e zastosowanie mechanizmu analizy gramatycznej przynosi pewne efekty (np. w drugiej cz??ci zdania 1 program rozpozna? szyk przestawny, w 2 ca?kiem zgrabnie odda? zdanie okolicznikowe celu, a w 3 i 5 poradzi? sobie z konstrukcjami bezosobowymi). Translatica nie potrafi jednak dokona? rozbioru logicznego wielu innych, niekoniecznie bardziej z?o?onych fraz (np. obowi?zki osób wymienionych w w 1, przyci?? wcze?niej w 2, prawie 75% w 8, ca?e ostatnie zdanie w 10; w 7 nie dostrzeg?a, ?e równowaga odnosi si? do wszystkich trzech wymienionych dalej rzeczowników). Bardzo du?o proponowanych odpowiedników leksykalnych zupe?nie nie przystaje do kontekstu i wprowadza w b??d albo wr?cz uniemo?liwia zrozumienie sensu zdania (np. kolegium - body w 1, pod odpowiednim k?tem - under the suitable corner w 2, opiera si? na - is resisting on w 7, ca?e pierwsze zdanie oraz wyra?enie w górach - in tops (!) w 8, kasy banków - cash balances of banks i stanowi? - pose w 9).

Je?li chodzi o gramatyk?, to uderza przede wszystkim nadu?ywanie czasów continuous (próbki nr 1, 4, 7, 8 i 9). Drugie zdanie w 8 i pierwsze w 9 pokazuj? z kolei, jak wielkim problemem gramatycznym dla automatycznych programów t?umacz?cych jest rozpoznawanie w polskim tek?cie form rodzaju ?e?skiego odnosz?cych si? do rzeczowników nie?ywotnych czy abstrakcyjnych, przy czym w 9 mamy do czynienia z ewidentnie b??dnym algorytmem, a nie z trudno?ci? obiektywn?, jak w przyk?adzie 8, gdzie ona odwo?uje si? do poprzedniego zdania.

Osobn? kategori? b??dów s? skróty. W tek?cie 6 program poradzi? sobie co prawda z m.in., a w 10 z wg, ale w 8 i 9 wy?o?y? si? na - równie pospolitych przecie? - ok., r., mln i mld, których w ogóle nie przet?umaczy? (w dodatku gdzie? po drodze zgubi? znak dolara; na plus trzeba natomiast odnotowa? zmian? formatu zapisu warto?ci liczbowych). Najtragiczniej (czy, jak kto woli, najbardziej humorystycznie) prezentuj? si? przyk?ady nr 1 i 6, gdzie skróty (tak?e bardzo pospolite) zosta?y b??dnie zinterpretowane jako zupe?nie inne s?owa i z ust?pu zrobi?o si? nagle mouth, a z ulicy hive. Z ciekawo?ci sprawdzi?em jeszcze, co stanie si? z takim oto zdaniem:

Zaj?cia poprowadzi? mgr Kowalski w sali nr 5.
Kowalski guided mgr through take-overs in the hall no 5.
Jak wida?, nr zosta? rozpoznany i oddany po angielsku prawid?owo, natomiast t?umaczenie skrótów tytu?ów naukowych (a tak?e pokrewnych, bo zamiast mgr wpisa?em jeszcze kolejno dr, in?., mjr, p?k, ks.) przerasta mo?liwo?ci Translatiki.

Bodaj najwi?ksz? s?abo?ci? wszelkich automatycznych translatorów jest ich nieporadno?? w konfrontacji z nazwami w?asnymi. Trudno?? polega tu na tym, ?e jedne nazwy nale?y t?umaczy?, inne nie, a jeszcze inne t?umaczy si? cz??ciowo (ot, cho?by Spó?dzielnia Inwalidów POKÓJ). Nawet t?umacz-cz?owiek cz?sto musi si? dobrze zastanowi?, jak post?pi? w konkretnym przypadku, poniewa? wp?ywaj? na to rozmaite czynniki (zainteresowanych bli?ej tym zagadnieniem odsy?am do mojego "Poradnika t?umacza"). W przypadku programu komputerowego ?atwym do realizacji technicznej minimum by?oby uwzgl?dnienie we wbudowanym s?owniku listy nazw geograficznych, postaci historycznych i mitologicznych, a tak?e przynajmniej niektórych bardzo dobrze znanych instytucji i ich typów oraz "uczulenie" programu na du?e litery. Niestety, w Translatice wygl?da to marnie. Przede wszystkim, jak pokazuj? przyk?ady 1, 4, 5, 7 i 10, nie tylko ignoruje ona wi?kszo?? du?ych liter, ale co gorsza usuwa je w tek?cie docelowym. Je?li kto? nie zna j?zyka polskiego, nigdy nie domy?li si? z "t?umaczenia" nr 5, ?e lower Oder pojawia si? tam jako nazwa elektrowni, a nie lokalizacja nad rzek? (zrozumienia sensu na pewno nie u?atwia te? bardzo niejasne as). Jeszcze gorzej wypad?a próba z takim zdaniem:

W latach 1976-81 pracowa? w Spó?dzielni Inwalidów POKÓJ.
The room was working in cripples' cooperative in 1976-81 years.
Jak wida?, w interpretacji tre?ci nie pomog?y programowi nawet wersaliki. (Przy okazji: ponownie k?ania si? kwestia nadu?ywania form continuous, a i t?umaczenie inwalidy obra?liwym s?owem cripple jest co najmniej dziwne). Odkry?em te?, ?e w s?owniku zupe?nie pomini?to skrótowce, nie uda?o mi si? bowiem przet?umaczy? nawet ONZ i ZSRR.

W zdaniu 6 uznanie mo?e w pierwszej chwili budzi? to, ?e mimo k?opotów ze skrótem ul. program pos?u?y? si? w wersji angielskiej prawid?ow? (mianownikow?) form? nazwy ulicy. Kiedy jednak zacz??em dr??y? temat i wpisa?em ca?ym s?owem przy ulicy Krakowskiej, a potem kolejno Piastowskiej, Niepodleg?o?ci i Weso?ej, okaza?o si?, ?e o rozpoznawaniu adresów nie ma mowy; znowu te? da?a o sobie zna? irytuj?ca sk?onno?? programu do ignorowania i likwidowania du?ych liter, poniewa? wygenerowa? on odpowiednio: at Krakowska's street / the Piastów street / the street of independence / the cheerful street.

Jeszcze ciekawszy rodzaj problemów zwi?zanych z komputerowym t?umaczeniem nazw w?asnych, który jedynie sygnalizuj? w tym miejscu, pojawia si? w przyk?adzie 10. Program nie rozpozna? tam dope?niacza od cudzoziemskiego nazwiska (Baildona) i powtórzy? t? form? w tek?cie angielskim, wprowadzaj?c do tekstu ?atwe do przeoczenia przek?amanie.

Jedn? z reklamowanych zalet Translatiki jest funkcja okre?lania kontekstu. S?u?? do tego zak?adki Dziedziny, Style i Dialekty, za pomoc? których mo?na sprecyzowa?, ?e t?umaczony tekst dotyczy np. biologii czy ekonomii i jest napisany np. j?zykiem potocznym. Maj?c na uwadze problemy terminologiczne w przyk?adzie 1, postanowi?em wi?c poeksperymentowa? troch? z innym zdaniem z tego samego statutu kolegium j?zykowego:

Kolegium organizuje wspó?prac? ze szko?ami, placówkami opieku?czo-wychowawczymi i resocjalizacyjnymi, w których odbywaj? si? praktyki studenckie.

Mimo zaznaczania w rozmaitych kombinacjach takich dziedzin jak Prawo, Administracja, Szkolnictwo i Szkolnictwo wy?sze, za ka?dym razem uzyskiwa?em identyczne t?umaczenie s?owa kolegium (jak i reszty zdania):

The body is organizing cooperation with schools, posts opieku?czo-wychowawczymi and corrective, whom student practices are happening in.

Spróbowa?em czego? znacznie prostszego:

Oskar?ony odby? stosunek z poszkodowan?.
i zaznaczy?em Medycyn? + Prawo. Nawet po dodaniu przymiotnika seksualny program nie wpad? na to, by zamiast relation u?y? terminu intercourse:
The accused did the (sexual) relation from poszkodowan?.

Wpisa?em wi?c jeszcze banalniejsze zdanie:

Lubi? gra? w siatkówk?.
Mimo ?e zaznaczy?em na zak?adce Sport i usun??em zaznaczenie przy kategorii Medycyna, t?umaczenie brzmia?o:
I like playing the retina.
Skoro program nawet przy takich wskazówkach nie rozró?nia tak elementarnych homonimów, ca?e to okre?lanie kontekstu trzeba uzna? wy??cznie za chwyt reklamowy bez praktycznego znaczenia.
 
* * * * *

Zobaczmy teraz, jak Translatica radzi sobie z t?umaczeniami w odwrotnym kierunku, z angielskiego na polski. Tym razem ograniczy?em si? do o?miu fragmentów, za to nieco d?u?szych, równie? pochodz?cych z ró?nego typu tekstów nieliterackich:

11. Insurance finance is now driven by a focus on markets and customers rather than products. Its objective is to increase sales with key clients willing to mutually invest in our collective future.
Ubezpieczeniowe fundusze teraz s? prowadzone przez nacisk na rynki i klientów raczej ni? produkty. Jego obiektyw ma wzmóc handel z kluczowymi klientami sk?onny aby nawzajem inwestowa? w naszej wspólnej przysz?o?ci.

12. We are the sole developer and proprietor of our technology and do not license any products from others. This enables us to provide better support and ensure the most advanced and competitively-priced products and services available today.
My jeste?my wy??cznym developerem i w?a?cicielem naszej techniki i udziela? zezwolenia jakimkolwiek produktom od innych. To umo?liwia nam zapewnienia lepszego oparcia i upewnia? si? najwi?cej rozprzestrzeni?o si? i competitively-priced produkty i us?ugi dost?pny dzi?.

13. My attorney-in-fact shall act in my behalf and in my name, place, and stead in all matters, having access to my safe deposit box(es) and the authority to remove the contents thereof and having the power to manage my personal and financial affairs, including the power to sell, manage, invest, maintain, repair, improve, insure, rent, lease, or encumber any of my real or personal property and/or other assets of whatever kind, including my vehicle(s), and including the power to represent me in tax matters, real estate transactions, business matters, claims and/or litigation-related matters, investment transactions, banking transactions, and insurance matters.
Mój attorney-in-fact b?d? dzia?a? w moim dobru i w moim imieniu, miejsce, i zast?pstwo w wszystkich sprawach, wywieraj?cy dost?p do mojego bezpiecznego depozytowego box(es) i upowa?nienie by usun?? wyposa?enie tego i mie? w?adzy by da? sobie rad? mój osobisty i finansowe sprawy, wliczaj?c w to w?adz? by sprzeda?, dawa? sobie rad?, inwestowa?, utrzymywa?, naprawa, poprawia?, ubezpiecza?, czynsz, najem, albo nie przeszkadza? w ?adnym z mój rzeczywisty albo maj?tek osobisty i/albo inne atuty jakiegokolwiek rodzaju, wliczaj?c w to mój vehicle(s), i wliczaj?c w to w?adz? by reprezentowa? mnie w podatku sprawy, prawdziwe transakcje maj?tku, interesy, twierdzenia i/albo litigation-related sprawy, inwestycyjne transakcje, bankowe transakcje, i ubezpieczenie liczy si?.

14. When an air hose ruptures, the flow check valve senses an increase in air flow and automatically reduces the flow to a safe level. As a reminder to shut off the air supply before replacing the ruptured hoses, the check valve has an exhaust bleed rate of 9 SCFM at 100 PSI.
Gdy lotniczy w?? przebija, przep?yw w krat? zawór wykrywa wzrost lotniczego przep?ywu i automatycznie obni?a przep?yw do ekstra poziomu. Jak przypomnienie by wy??czy? wygl?d zapewnia? wcze?niej odk?adanie na miejsce przebitych w??y, kwit na zawór ma spaliny puszcza? krew tempu 9 SCFM przy 100 PSI.

15. To install the DNS service during the initial installation of Windows 2000 Server or Windows 2000 Advanced Server, follow steps 3 and 4 above when you are prompted to install and configure Windows components.
Instalowa? DNS krycie podczas pocz?tkowej instalacji Windows 2000 Server albo Windows 2000 Advanced Server, nast?powa? po krokach 3 i 4 wy?ej gdy ty jeste? sk?oniony by instalowa? i configure okna sk?adniki.

16. To add a set of permissions, in the Properties dialog box, on the Security tab, click Add. In the Select Users, Computers, or Groups dialog box, double-click the appropriate user accounts or groups. When you have selected all of the users and groups to which you want to assign permissions, click OK.
Doda? zbiór pozwole?, w w?asno?ciach dialog pud?o, na zwi?zanej z bezpiecze?stwem zak?adce, brz?k dodawa?. W wybranych u?ytkownikach, komputery, albo grupy dialog pud?o, podwójne klikni?cie odpowiedni u?ytkownik uwa?a albo grupy. Gdy ty wybra?e? wszystkich z u?ytkowników i grup do który ty chcesz przydzieli? pozwolenia, klika? nie?le.

17. The 45RFE/545RFE electronic transmission is a conventional transmission in that it uses hydraulically applied clutches to shift a planetary gear train.
45RFE elektroniczne przenoszenie jest konwencjonalnym przenoszeniem w tym to u?ywa hydraulically zastosowa? sprz?g?o do uskoku planetarny sprz?t przystosowywa?.

18. Lucent Technologies today said that it has identified a revenue recognition issue impacting approximately $125 million of revenue in its fourth fiscal quarter ended Sept. 30, 2000.
Lucent techniki dzi? oznacza?y ?e to okre?li?o rozpoznanie dochodu wydanie wbijaj?ce oko?o $125 milion dochodu w jego czwartym fiskalnym ?wiartkowy sko?czonym wrze?niu. 30, 2000.

Trudno nie zgodzi? si? z autorami: t?umaczenie na polski rzeczywi?cie wypada jeszcze gorzej ni? na angielski. Liczba u?ytych ca?kowicie b??dnych odpowiedników leksykalnych jest pora?aj?ca - przy czym problemem okazuj? si? nie tylko utarte zwi?zki frazeologiczne czy kilkuwyrazowe fachowe terminy, zw?aszcza z rzeczownikiem w roli przydawki (np. real estate transactions - prawdziwe transakcje maj?tku w 13; air hose - lotniczy w??, flow check valve - przep?yw w krat? zawór i safe level - ekstra poziom (!) w 14; dialog box - dialog pud?o i user accounts - u?ytkownik uwa?a w 16, click OK - klika? nie?le w 16), ale tak?e pojedyncze s?owa, jak said - oznacza?y w 18.

Program nie potrafi równie? interpretowa? form leksykalnych ani tworzonych ad hoc z?o?e?, których nie opisano jako odr?bnych hase? w jego s?owniku, a które w ?ywym j?zyku s? przecie? czym? naturalnym i powszechnym. St?d niepowodzenie w t?umaczeniu okre?le? competitively-priced w 12 i litigation-related w 13, a tak?e alternatywnie podanych form liczby mnogiej w tym ostatnim tek?cie (box(es) i vehicle(s)).

Próbki nr 11 i 13 ilustruj? jeden z wa?nych problemów gramatycznych zwi?zanych z analiz? sk?adniow? zdania: przyporz?dkowywanie imies?owów do rzeczowników, z którymi s? one po??czone logicznie w zdaniu (willing w 11, having w 13). Jest to oczywi?cie trudne, ale bez rozwi?zania tej kwestii nie ma co marzy? o "inteligentnym" automatycznym t?umaczeniu z angielskiego (w j?zyku polskim zadanie jest nieco ?atwiejsze z uwagi na zgodno?? ko?cówki imies?owu z rodzajem gramatycznym i liczb? rzeczownika). W przyk?adzie nr 12 Translatica nie zdo?a?a z kolei rozpozna? stopniowanego opisowo imies?owu biernego (most advanced), który zast?pi?a zdumiewaj?c? fraz? najwi?cej rozprzestrzeni?o si?. Musz? jednak przyzna?, ?e co nieco uda?o si? autorom w tej dziedzinie osi?gn??. Program rozró?nia mianowicie, przynajmniej w prostych zdaniach, imies?owy bierne od form czasu przesz?ego i nie daje si? z?apa? na pu?apki typu They produced painted statues, które dla English Translatora by?y zabójcze.

Przyk?ad nr 12 pokazuje jeszcze jedn? wa?n? umiej?tno??, jak? musi posi??? automatyczny translator z j?zyka angielskiego: rozpoznawanie zda? i wyra?e? wspó?rz?dnych po??czonych spójnikiem and. Algorytm analizy sk?adniowej zastosowany w Translatice nie wystarcza, by komputer dostrzeg?, ?e w pierwszym zdaniu z podmiotem we zwi?zane s? tu dwa czasowniki (are i do not license), a w drugim po czasowniku enables pojawiaj? si? dwa bezokoliczniki (to provide i to ensure). W efekcie wygenerowane t?umaczenie rozpada si? na niezrozumia?e fragmenty.

Przyk?ady nr 15, 16 i 17 dowodz? z kolei, ?e program jest bezradny w obliczu zda? okolicznikowych celu, podstawowej konstrukcji we wszelkiego typu instrukcjach obs?ugi. Zamiast wskazówek Aby/?eby... otrzymujemy albo bezokoliczniki (instalowa?, doda?), albo wr?cz fraz? rzeczownikow? (do uskoku).

Podobnie jak przy t?umaczeniu na angielski, program ignoruje i gubi du?e litery w nazwach w?asnych (ostatnie Windows w 15, Lucent Technologies w 18). W tek?cie 17 zgubi? dla odmiany ca?? cz??? symbolu technicznego po uko?niku. Jak wida? w przyk?adzie nr 18, zupe?nie nie pomy?lano te? o rozwi?zaniu bardzo uci??liwej dla t?umacza kwestii odmiennych formatów zapisu dat i kwot w obu j?zykach. Z ciekawo?ci sprawdzi?em zaraz, co si? stanie z wyra?eniami typu in the 1930s albo in 500 BC. Odpowied? brzmi: nic (w 1930s i w 500 BC).

Na koniec postanowi?em jeszcze zobaczy?, jak Translatica poradzi sobie z tym, na czym kompletnie wyk?ada? si? English Translator: prostymi sk?adniowo i wzgl?dnie pospolitymi w angielszczy?nie, ale - przyznaj? - do?? wrednymi zdaniami w stronie biernej z przyimkiem. Na rezultaty tego eksperymentu lepiej, jak pisa? Mark Twain, spu??my zas?on? mi?osierdzia:

 

The radio was put on the table.
Radio zosta?o przed?o?one. (sic!)

The bed has never been slept in.
?ó?ko nigdy by?o pó?no wsta?.

Who was it made for?
Który by? tym skierowany si??

Who was it made by?
Który by? tym zrobiony obok?

What was it made with?
Co by?o tym tentegowany si?? (sic!)

What was she made familiar with?
Co by?o ona uszy?a znajomy z?

 * * * * *


Wedle zapewnie? autorów Translatica zosta?a przystosowana do wspó?pracy m.in. z programami MS Word, Excel, Outlook i Internet Explorer. Sprawdzi?em, jak dzia?a pod Wordem, i - od strony czysto technicznej, abstrahuj?c od mizernych efektów translatorskich - wygl?da to przyzwoicie. Po wybraniu w instalatorze odpowiedniej opcji pojawi? si? w Wordzie osobny pasek zada?, który m.in. pozwala ?atwo prze??cza? kierunek t?umaczenia i t?umaczy? bezpo?rednio w otwartym dokumencie - ca?o?? tekstu b?d? pod?wietlone fragmenty. Dwie najistotniejsze niedoróbki, jakie zauwa?y?em, to samowolne usuwanie atrybutów tekstu (wyt?uszcze?, kursywy itp.; ilustruje to zreszt? próbka t?umaczenia nr 16) oraz likwidacja spacji na ko?cu pod?wietlonego fragmentu, co powoduje, ?e ostatni przet?umaczony wyraz zlewa si? z nast?pnym.
Nie uda?o mi si? natomiast sk?oni? programu do wspó?pracy z przegl?dark?, w której wed?ug opisu równie? powinien by? zainstalowa? dodatkowe przyciski, umo?liwiaj?ce bezpo?rednie t?umaczenie stron internetowych. Wykona?em instalacj? dwukrotnie, raz przy uruchomionym Explorerze, a raz przy zamkni?tym, ale efekt w obu wypadkach by? identyczny.


* * * * *

Szanuj? autorów Translatiki za podj?t? prób? stworzenia automatycznego systemu t?umacz?cego i jestem pewien, ?e w?o?yli w to mnóstwo pracy, ale na tym etapie ich dzie?o stanowi co najwy?ej ciekawostk?, a nie aplikacj? rzeczywi?cie przydatn? cho?by do wst?pnego t?umaczenia tekstów. O tym, by program móg? "pomóc cz?owiekowi w zorientowaniu si? w tematyce tekstu lub wykona? za niego czarn? robot?, polegaj?c? na odnalezieniu najw?a?ciwszych odpowiedników w danych kontekstach i u?o?eniu ich w najbardziej prawdopodobne konstrukcje j?zykowe", nie ma mowy. Jedyne mo?liwe zastosowanie, jakie mi przychodzi do g?owy, to t?umaczenie pojedynczych s?ów, niektórych pospolitych fraz i ewentualnie bardzo prostych, krótkich zda?, cho? i w tym wypadku trzeba pami?ta?, ?e wbudowany s?ownik jest do?? ubogi, a ka?dy zaproponowany odpowiednik leksykalny, którego zakresu znaczeniowego t?umacz nie jest pewien, wymaga weryfikacji w zwyk?ym s?owniku. Zwi?kszenie tempa pracy b?dzie zatem w?tpliwe. (Swoj? drog?, je?li program ma z za?o?enia s?u?y? przede wszystkim do obróbki tekstów fachowych, to powinien chyba bazowa? na s?ownikach specjalistycznych, a nie na s?owniku ogólnym?)

W sumie daje to ocen? najwy?ej 2/10, plus jeden punkt za staranno?? wykonania w porównaniu z niechlujnym English Translatorem.


sierpie? 2004


© by Arkadiusz Belczyk 2004

 
poradkk

T?umaczenie filmów

S?ownik budowlany