Poprawki i uzupe?nienia do Wielkiego s?ownika angielsko-polskiego PWN-Oxford (N-Z)

 

S?ownik PWN-Oxford nie uwzgl?dnia oczywi?cie tysi?cy bardzo specjalistycznych hase? i rzadko spotykanych znacze?, a do autorów trudno mie? pretensje o to, ?e dokonali ich selekcji. Niemniej pewne has?a zamieszczone w s?owniku wydaj? si? bardzo niekompletne, inne za? proponuj? ca?kowicie b??dne polskie odpowiedniki. Cz??? tych potkni?? omówiono ju? w recenzji, pozosta?e poprawki zaproponowa? m.in. mój kolega ze studiów i znakomity t?umacz literatury pi?knej Tomek Biero? oraz blisko trzydziestu innych u?ytkowników Serwisu.

Najnowsze dodatki wyró?niono kolorem zielonym.

Cz??? A-M

Zob. te? Suplement Radka Wi?ckowskiego.

   

 

naff - zamiast do kitu, do chrzanu bli?sze znaczeniu "lacking taste" s? w tym rejestrze raczej przymiotniki szajsowaty (np. muzyka), wie?niacki, obciachowy (np. ubiór);

narthex - narteks, kruchta, przedsionek w ko?ciele (brak has?a);

nightcap - brakuje znaczenia sportowego "the last event of the day", czemu po polsku odpowiada konkurencja zamkni?cia;

no-brainer - (o decyzji, egzaminie itp.) ?atwizna, pestka, oczywisto??; (o filmie) nie wymagaj?cy my?lenia; (o cz?owieku) t?pak, g?upol; (o post?powaniu, rozwi?zaniu itp.) banalny, prosty (brak has?a);

no-show to nie tylko go??, który nie wykorzysta? rezerwacji w hotelu, ale tak?e np. pasa?er, który nie wykupi? zarezerwowanego biletu i ogólnie ka?dy, kto powinien si? gdzie? zg?osi?, ale tego nie uczyni?;

obsolescence - starzenie si?, wychodzenie z u?ycia/mody, zanikanie, a w niektórych kontekstach (przewidywana/zak?adana) ?ywotno?? (brak has?a);

opprobrium - brakuje znaczenia odium;

osteoarthritis - nie zapalenie kostno-stawowe, tylko choroba zwyrodnieniowa stawów;

osteomalacia - nie rozmi?knienie, ale rozmi?kanie ko?ci, a w specjalistycznym tek?cie lepiej t?umaczy? to jako osteomalacja;

osteosarcoma - obok kostniakomi?saka warto by doda? równie cz?sty odpowiednik mi?sak ko?ciopochodny;

otiose - równie? gnu?ny;

outcrop - obok specjalistycznego terminu wychodnia, którego nie wyja?nia ani "S?ownik j?zyka polskiego", ani 6-tomowa "Nowa encyklopedia powszechna PWN", warto by chyba doda? bardziej zrozumia?? dla przeci?tnego czytelnika odkrywk?, ods?oni?cie, zw?aszcza ?e outcrop jest w j?zyku angielskim s?owem stosunkowo pospolitym;

overfishing - fachowy termin to nadmierny od?ów albo prze?owienie, a nie zbyt intensywne po?owy;

overhead - brak znaczenia overhead (transparency) - foliogram (do wy?wietlania obrazu z rzutnika)

overkill - to równie? czasownik o znaczeniu przesadzi?, przedobrzy?, a tak?e obrzydza?, puszcza? do obrzydzenia/znudzenia, jak np. w zdaniu "Why does the radio have to overkill every new song that comes out?";

owlish - cz?sto u?ywane w przeno?ni; wówczas lepszym odpowiednikiem ni? sowi b?dzie w zale?no?ci od kontekstu powa?ny, dostojny, stateczny, solenny, marsowy;

Oz - nie tylko Australia, ale tak?e Australijczyk i australijski;

parascending to niezupe?nie lotniarstwo na spadochronie wynoszonym w powietrze przez samochód; znacznie cz??ciej spadochron podczepia si? do motorówki i jest to jeden z popularnych sportów wodnych;

partnership to nie spó?ka cywilna, ale spó?ka osobowa; w tym samym ha?le general partnership nie mo?na t?umaczy? jako spó?ka handlowa jawna, poniewa? takie poj?cie nie wyst?puje w "Kodeksie spó?ek handlowych"; brakuje te? hase? commercial partnership - spó?ka handlowa i registered partnership - spó?ka jawna (wi?cej o t?umaczeniu typów spó?ek - zob. tutaj);

passion fruit - obok owocu m?czennicy warto by doda? bardziej chyba znan? w j?zyku polskim (za spraw? jogurtów) marakuj?;

pearlite - perlit (rodzaj ska?y) (brak has?a);

percolatorpercolator to nie ekspres do kawy, tylko pokazany obok rodzaj metalowego dzbanka do parzenia kawy;

persona - równie? podmiot liryczny;

personal day - (jednodniowy) urlop okoliczno?ciowy (brak has?a);

petite (o kobiecie) - obok drobna warto by doda? filigranowa;

picket fence - nie parkan, ale precyzyjniej p?ot sztachetowy;

pinboard - tablica korkowa (w klasie, biurze itp.; brak has?a);

pinko - bardziej lewak ni? komuch (szersze znaczenie);

pixelate (pisane te? pixellate lub pixilate) - (cyfrowo) zniekszta?ca?/zamazywa? (obraz) (brak has?a);

pogrom - z historii znamy takie wydarzenie jak pogrom Ormian, ale na pewno nie pogrom Arme?czyków;

positron - poprawny polski termin naukowy to pozyton, nie pozytron;

potato chips - (w W. Bryt.) frytki;

press corps - warto by doprecyzowa?, ?e chodzi o dziennikarzy akredytowanych przy jakiej? instytucji b?d? wys?anych w miejsce jakich? wydarze?, czyli o korespondentów;

prig - nie skromnisia, ale kto? dra?ni?cy otoczenie skrupulatnym przestrzeganiem zasad, sk?onny do prawienia mora?ów i zarozumia?y, czyli raczej - w zale?no?ci od kontekstu - pedant, moralizator, zarozumialec; w drugim znaczeniu (g?ównie w angielszczy?nie brytyjskiej) równie? z?odziejaszek;

priggish - nie fa?szywie skromny, ale pedantyczny, akuratny, mentorski;

priggishness - nie fa?szywa pokora, ale pedanteria, akuratno??, moralizatorstwo;

prime (a carburetor) - w??czy? ssanie (w ga?niku, przed uruchomieniem zimnego silnika) (brak has?a);

prissy - obok nad?ty, napuszony mo?na by jeszcze doda? przesadnie ugrzeczniony, nienaturalnie sztywny, a nawet pensjonarski

proactive - w wielu kontekstach zamiast aktywny, czynny lepiej to t?umaczy? jako prewencyjny, zapobiegawczy, profilaktyczny, wyprzedzaj?cy;

profit and loss account - nie rachunek strat i zysków, ale rachunek zysków i strat; podany jako alternatywny termin rachunek wyników warto by te? opatrzy? uwag? "dawniej";

pudenda (l. poj. pudendum) - istotnie oznacza narz?dy p?ciowe zewn?trzne, ale na ogó? w odniesieniu do kobiety, st?d warto by doda? znaczenie srom (notabene tylko tak t?umaczy ten termin "S?ownik medyczny");

quick win - oprócz szybkiej wygranej termin ten mo?e te? oznacza? (proste) usprawnienie przynosz?ce natychmiastowe korzy?ci;

quill - cz??? stosiny pióra nazywa si? po polsku dudka, a nie *dutka; poza tym do znacze? biologicznych warto by doda? przynajmniej jedno znaczenie techniczne: tuleja;

quixotic - przymiotnik donkiszoteryjny jest polszczy?nie raczej nieznany; mówimy: prostoduszny, naiwny, hurraoptymistyczny;

ragbag - podstawowe znaczenie to worek ze ?cinkami szmat, poza tym tak?e: rozmam?ana kobieta, flejtuch;

rampart - bli?szy znaczeniowo ni? szaniec ("ziemne umocnienie polowe, sk?adaj?ce si? z wa?u i rowu") jest mur obronny, wa? obronny, obwarowanie;

raw - (o talencie) samorodny, wrodzony (brak has?a);

reef knot - to nie w?ze? refowy, ale p?aski;

reflex – brak wa?nego znaczenia w liczbie mnogiej (reflexes) – refleks

relapse - precyzyjniejszym okre?leniem medycznym ni? ponowne pogorszenie jest nawrót;

remote (w odniesieniu do komputera/drukarki) - nie zdalny, ale zdalnie sterowany/obs?ugiwany; zdalna wbrew opiniom Microsoftu mo?e by? czynno??, a nie rzecz;

repent - brakuje znaczenia religijnego (?a?owa? za grzechy);

reprove - nie tylko (z)gani?, ale równie? wyra?a? dezaprobat? w stosunku do czego?, czyli pot?pia?, krytykowa? (internetowy Merriam-Webster podaje nast?puj?cy przyk?ad u?ycia: "It is not for me to reprove popular taste");

resort - nie tylko kurort, ale cz?sto tak?e (zw?aszcza w nazwach w?asnych) o?rodek wczasowy/wypoczynkowy;

retch - nie tylko mie? odruch wymiotny, ale tak?e wymiotowa?;

review article - nie recenzja, ale artyku? przegl?dowy;

rollover - bardziej pospolitym znaczeniem ni? podane refinansowanie kredytu jest dachowanie (samochodu);

roof carriers, roof rails - relingi dachowe (w samochodzie) (brak has?a);

rubber - podstawowym znaczeniem idiomu to burn/peel rubber jest rusza? gwa?townie/z piskiem opon (na co po polsku równie? istnieje kolokwialne wyra?enie pali? gumy). "Dictionary of Automotive Terms" opisuje to od strony technicznej jako "The action of rapid acceleration where the wheels make rapid rotation, but there is only very little momentum. As a result, the driving wheels leave some rubber behind on the pavement." Proponowane w s?owniku wciska? gaz do dechy to co najwy?ej znaczenie wtórne;

sae - odsy?acz prowadzi do has?a stamped addressed envelope, natomiast tylko w ha?le self-addressed envelope mo?na si? dowiedzie? o drugim, nieco odmiennym rozwini?ciu tego skrótu (ciekawe sk?din?d, ?e The New Oxford Dictionary of English uwzgl?dnia wy??cznie pierwsze znaczenie, a np. Onelook oba, z self-addressed na pierwszym miejscu);

safe sex - w brytyjskiej angielszczy?nie (a tak? podaje przede wszystkim s?ownik) czasowniki pisze si? z ko?cówk? -ise, a nie -ice (w tym wypadku chodzi o practise);

sandbox - piaskownica (has?o pomini?te);

satellite receiver - odbiornik satelitarny, a nie antena satelitarna;

scraggly - u?ywane nie tylko w odniesieniu do brody (postrz?piony), ale tak?e np. ro?linno?ci (zapuszczony) czy form ukszta?towania terenu (nieregularny);

screen - w kontek?cie medycznym fachowym odpowiednikiem tego s?owa jest badanie przesiewowe, a nie kompleksowe badanie; czasownik t?umaczymy jako podda? badaniom przesiewowym;

second cousin - bardzo niefrasobliwa definicja (dalszy krewny); powinno by? precyzyjniej dziecko kogo? z rodze?stwa dziadków;

security depositkaucja, zabezpieczenie pieni??ne (brak has?a);

self-contained - w odniesieniu do cz?owieka równie? oznacza przede wszystkim samodzielny;

self-driven - samonap?dowy (np. mechanizm); niekiedy tak?e jako opis rodzaju wakacji - z dojazdem we w?asnym zakresie (ale znacznie cz??ciej spotykanym terminem jest tu self-drive holiday);

severability – nie wypowiadalno??, ale rozdzielno?? postanowie?, zasada rozdzielno?ci albo klauzula salwatoryjna;

shaft - brakuje potocznego wyra?enia get the shaft, czyli dosta? w dup?/po dupie, da? si? wyrolowa? („zosta? niesprawiedliwie/nieuczciwie potraktowanym”);

shape (wyra?enie "to get sb into shape") - po polsku mo?na poprawi? form? czyj??, a nie kogo?;

shop steward - przedstawiciel za?ogi, ale niekoniecznie z ramienia zwi?zków zawodowych; w literaturze przedmiotu okre?lany np. jako delegat fabryczny;

showboat - w angielszczy?nie ameryka?skiej funkcjonuje te? jako czasownik popisywa? si?, szpanowa?;

side dish - to nie przystawka („potrawa, zwykle zimna, podawana przed g?ównym daniem jako przek?ska"), ale dodatek do dania g?ównego (a serving of a portion of food in addition to the principal food, usually on a separate dish");

simple - równie? rzeczownik oznaczaj?cy lek zio?owy lub zio?o lecznicze;

skinny-dip - to równie? rzeczownik k?piel na golasa;

sleight of hand - brakuje najoczywistszego odpowiednika prestidigitatorstwo i znaczenia przymiotnikowego prestidigitatorski (jak np. w wyra?eniu "a sleight-of-hand trick");

sloppy joe to nie kanapka z mi?sem i keczupem, ale rodzaj hamburgera ("in which the minced-beef filling is made into a kind of meat sauce, typically with tomatoes and spices" - podaj? s?owniki angielskie);

smallpox - nie ospa wietrzna (ta po angielsku zwie si? chicken pox), ale prawdziwa (znacznie gro?niejsza, wyeliminowana pó? wieku temu);

smut – w znaczeniu trzecim, jako choroba grzybiczna ro?lin, poprawny polski termin to ?nie?, a nie ?nied?

soft copy - trafniejsze od kopii nietrwa?ej wydaje si? t?umaczenie tego poj?cia jako wersja elektroniczna;

souse - jako rzeczownik znaczy równie? moczymorda, pijus;

spare tyre - w potocznym rozumieniu raczej ko?o zapasowe ni? zapasowa opona (co potwierdza np. definicja z Longmana: „an additional wheel with a tyre on it, that you keep in a car to use if another tyre gets damaged”);

spear thrower - miotacz w?óczni, atlatl (rodzaj broni) (brak has?a);

spiralling odnosi si? do szczególnego rodzaju wzrastania: "continuous and dramatic", warto by wi?c doprecyzowa? ten przymiotnik przys?ówkiem, np. bezustannie wzrastaj?cy, gwa?townie wzrastaj?cy;

spoiler - brak najbardziej podstawowego znaczenia "a thing or person that spoils", które w istocie trudno odda? po polsku jednym rzeczownikiem i lepiej pos?u?y? si? w tym celu ca?ym wyra?eniem, np. u?ywanym przez kinomanów No spoilers, please - Prosz? nie zdradza? akcji/nie mówi?, jak to si? sko?czy;

spread - nie uczta, ale wy?erka (inny rejestr);

square (o cz?owieku) - bardziej staro?wiecki i konwencjonalny ni? stary nudziarz (bo nie chodzi o wiek);

stakeholder - drugie znaczenie to interesariusz, czyli osoba lub instytucja ponosz?ca ryzyko zwi?zane z dzia?alno?ci? jakiej? firmy (akcjonariusz, pracownik, inna firma);

steelyard - s?owo to nie jest synonimem steelworks, czyli huty stali, ale oznacza wag? przesuwnikow?;

stem - równie? pie? mózgu (brain stem);

Stephen - nie tylko Stefan, ale równie? Szczepan, zw?aszcza w nazwach obiektów sakralnych;

streetwise - obok do?? pejoratywnego cwany mo?e równie? znaczy? obrotny;

strict liability - odpowiedzialno?? obiektywna, a nie absolutna;

stroppy - zamiast zrz?dliwy, k?ótliwy trafniejszym odpowiednikiem jest marudny, zw?aszcza w odniesieniu do dzieci;

stub - przy ostatnim znaczeniu warto by doda? termin baggage/luggage claim stub - kwit baga?owy;

Swabian - Szwab (mieszkaniec Szwabii) (brak has?a);

sycamore - równie? platan (w USA);

tails - w zasadzie reszka, ale cz?sto bezpieczniej jest pos?ugiwa? si? terminem rewers; zob. d?u?szy tekst na ten temat;

take - brak znaczenia rzeczownikowego: punkt widzenia, pogl?d, opinia (on sth);

textphone - telefon tekstowy (dla osób nies?ysz?cych) (brak has?a);

third cousin - dziecko kogo? z rodze?stwa pradziadków (brakuje has?a);

thrombocyte - obok trombocytu warto by poda? bardziej swojsk? nazw? p?ytka krwi;

titrate - w medycynie t?umaczy si? nie jako miareczkowa?, ale powoli zwi?ksza? dawk? leku pod kontrol? objawów niepo??danych;

toddy - równie? wino palmowe;

toggle - brak pospolitego znaczenia czasownikowego prze??cza?;

top whack (w ha?le "whack") - wyst?puje nie tylko w wyra?eniu to earn top whack, czyli zarabia? kup? szmalu; mo?e te? oznacza? kogo?/co? najdro?szego, najlepszego w swojej klasie;

total quality management - obok zarz?dzania przez jako?? w literaturze fachowej bardzo cz?sto spotyka si? termin kompleksowe zarz?dzanie jako?ci?, który bez porównania lepiej oddaje sens angielskiego poj?cia;

traceability - obok wykrywalno?ci równie? identyfikowalno??, termin z zakresu zarz?dzania jako?ci?, zgodny z polskoj?zyczn? wersj? normy ISO 9000:2000;

turnout - brak znaczenia wydajno?? (ilo?? produkowanych towarów);

tutorial - brak znaczenia przymiotnikowego treningowy;

up and about - podane wyja?nienie ([be] na nogach) nie precyzuje, ?e chodzi o stani?cie na nogach po okresie choroby czy bezczynno?ci, dlatego warto by doda? np. przymiotnik ponownie;

uptake - w sensie biologicznym brak znacze? wychwyt, pobieranie (zwi?zków chemicznych z otoczenia przez komórk?) i zwi?zanych z nimi czasowników wychwytywa?, pobiera?;

validation - obok uprawomocnienia i uzasadnienia warto doda? termin walidacja, cz?sto spotykany w literaturze fachowej i odnotowany tak?e w "S?owniku wyrazów obcych" PWN;

Victorian - jako rzeczownik nie oznacza tylko pisarza wiktoria?skiego, ale ogólnie ka?dego, kto ?y? w tej epoce;

viewgraph - foliogram (do wy?wietlania obrazu z rzutnika) (brak has?a);

vital signs - oznaki ?ycia (brak has?a); 

wacky - u?ywane nie tylko w odniesieniu do ludzi, ale tak?e rzeczy i poj?? abstrakcyjnych (wacky clothes, game, design, idea, tradition, plan itd.), dlatego obok stukni?ty, kopni?ty, szurni?ty warto by doda? jeszcze np. zwariowany, dziwaczny, odjazdowy, odjechany, jajcarski, porypany;

wank - wy??cznie onanizowa? si?, a nie ci?gn?? druta (czyli wykonywa? fellatio);

waterworks - obok wodoci?gów, które kojarz? si? przede wszystkim z sieci?, warto by tak?e doda? dla jasno?ci zak?ad wodoci?gowy;

(the) Web - sie?, internet (nieuwzgl?dnione znaczenie w cz??ci nak?adu oraz w wersji na CD-ROM-ie);

web designerprojektant stron internetowych (brak has?a);

Web page - strona internetowa (brak has?a);

webmaster - administrator witryny internetowej/serwisu/serwera (brak has?a);

website - witryna internetowa (brak has?a);

wheezy - poprawny odpowiednik medyczny wyra?enia "my chest is wheezy" to nie "rz?zi mi w p?ucach", ale "?wiszcze mi w p?ucach";

whirlwind - obok wir i rozgardiasz czasem lepszym polskim odpowiednikiem mo?e by? zawierucha ("they were carried by the whirlwind of Revolution");

whistle for - prosi? (o co?) na pró?no; w ?yciu si? (czego?) nie doczeka? (brak has?a);

winkle - brakuje znaczenia siusiak;

wuss - zamiast palanta trafniejszym odpowiednikiem jest np. cykor albo dupa (wo?owa), poniewa? to slangowe s?owo okre?la przede wszystkim brak odwagi i s?aby charakter (wg ró?nych s?owników angielskich: ‘a person who is not strong or brave’; ‘a weak or ineffectual person’, ‘a person regarded as weak or timid and especially as unmanly”);

yardstick - w niektórych kontekstach lepszym polskim odpowiednikiem ni? miara mo?e by? standard;

yenta - zw?aszcza w drugim znaczeniu ("vulgar person") nie ogranicza si? do kobiet.

 

Cz??? A-M

 

Powy?sza lista ca?y czas si? wyd?u?a. Je?li chcia?by? j? uzupe?ni? o w?asne propozycje, napisz.



© by Arkadiusz Belczyk 2003-2010