Edward Kramer

O be?kocie w medycynie (3)

   
IV. Kilka uwag u wirusach

 

1. Wed?ug najnowszych s?owników ortograficznych biernik od s?owa wirus brzmi wirusa, a nie wirus.

2. Skrótowiec HIV oznacza „wirusa ludzkiego nieodoboru odporno?ci”, a skoro tak, to sformu?owanie „wirus HIV” jest pleonazmem. Mo?na go ewentualnie (dla jasno?ci) u?ywa? w tekstach przeznaczonych dla szerokiego grona odbiorców, którzy nie musz? by? ?wiadomi dok?adnego znaczenia tych trzech literek, ale na pewno nie w tekstach naukowych. To samo dotyczy wielu innych wirusów okre?lanych podobnymi skrótowcami: HCV, HBV, HAV, HDV, CMV, EBV, RSV.

3. Nale?y uwa?a? na has?a w SJP. Wed?ug tego? s?ownika wirus to «organizm ?ywy znacznie mniejszy od bakterii, rozmna?aj?cy si? tylko w ?ywych komórkach, wywo?uj?cy choroby». Laikowi taka definicja mo?e wystarczy?, ale je?li oprzemy si? na niej t?umacz?c tekst specjalistyczny, grozi nam przek?amanie terminologiczne. Chodzi o to, ?e znane s? dwa rodzaje rozmna?ania, p?ciowe i bezp?ciowe. Wirusy nie rozmna?aj? si? ani tak, ani tak. Proces powielania wirusa nazywa si? fachowo replikacj? lub namna?aniem, z czym akurat nie ma problemu w ha?le w Encyklopedii PWN.

4. Gdy w celach diagnostycznych lub leczniczych oznacza si? materia? genetyczny wirusa, w j?zyku angielskim do jego opisu u?ywa si? kombinacji skrótowców w rodzaju HBV DNA lub HCV RNA. Po polsku zapisujemy to w odwrotnej kolejno?ci: DNA HBV i RNA HCV (kwas nukleinowy wirusa, a nie wirus kwasu nukleinowego). Obowi?zuje tu taka sama zasada jak przy t?umaczeniu wszelkich angielskich przydawek rzeczownikowych, w których pierwszy element okre?la drugi (glucose concentration - st??enie glukozy, a nie glukoza st??enia). Mo?na te? sobie zapami?ta? inn? analogi?: (ang.) ELO CD = (pol.) CD (zespo?u) ELO.

5. W badaniach naukowych czy w celu monitorowania terapii oznacza si? wiremi?, która, je?li leczenie dzia?a, powinna spada?. Powszechnie u?ywa si? do tej oceny b??dnego sformu?owania - ?e wiremia „spada o x logarytmów”. Logarytm nie jest warto?ci?, tylko funkcj?, zatem sformu?owanie to jest równie bezsensowne jak np. „spa?? o dwa ilorazy”. Nie mo?na te? pisa? „spadek o trzy warto?ci logarytmiczne”, bo ka?da warto?? da si? zlogarytmizowa?, czyli jest logarytmiczna. Autorom zwykle chodzi o taki spadek, aby warto?? logarytmu dziesi?tnego wyj?ciowej wiremii spad?a o 1, 2, 3... Wystarczy proste obliczenie, by ustali?, ?e spadek warto?ci logarytmu dziesi?tnego o 1 jest równoznaczny spadkowi danej liczby o 90% (dziesi?ciokrotnemu), a o 2 - stukrotnemu, czyli o 99%. Bzdury o warto?ciach logarytmicznych wzi??y si? z nieuctwa t?umaczy - poprawne t?umaczenie „2 log decrease” to „spadek o dwa rz?dy wielko?ci” a nie „o dwie warto?ci logarytmiczne”.

6. Wirusy ECHO nie wzi??y nazwy od echa - zjawiska akustycznego, ani nawet od echokardiografii, tylko od angielskiego skrótu Enteric Cytopathogenic Human Orphan, s? to wi?c „ludzkie jelitowe cytopatogenne wirusy sieroce”.

7. Wirusy Coxsackie maj? w?a?nie tak? nazw?, a nie Coxackie czy Kozackie. Pochodzi ona od miasta w USA nad rzek? Hudson, gdzie otrzymano pierwsze izolaty.

8. A propos tego ostatniego terminu: je?li si? wyhoduje wirusa z próbki pobranej od nosiciela lub chorego, otrzymuje si? izolaty wirusów (virus isolates). W ?aden sposób nie implikuje to umieszczenia pacjenta w „izolatkach wirusowych”.

9. Je?li kto? si? bierze za pisanie lub t?umaczenie tekstu o wirusach, wskazane by?oby co? o nich poczyta?, cho?by w podr?czniku do biologii. Dzi?ki temu uniknie si? takich kwiatków jak „w odpowiedzi na zaka?enie wirusy wydzielaj? interferon” (bo to organizm go wydziela, a nie wirusy; cytat autentyczny, tlumacz mia? „prof.” przed nazwiskiem).

 

cdn. 

© Edward Kramer, listopad 2010