google-t T?umacz Google

Ocena: 4/10



Od dobrych dwudziestu lat s?ysz? szumne zapowiedzi, ?e jeszcze chwila i dzi?ki komputerom padn? bariery j?zykowe. Wystarczy tylko wrzuci? do pami?ci operacyjnej tekst w jednym j?zyku, a komputer w mig poda jego wersj? w innym. Wreszcie b?dzie mo?na czyta? wszystko, co nas interesuje, bez wzgl?du na to, w jakim kraju i po jakiemu zosta?o to opublikowane. Korzy?ci z takiej sytuacji by?yby ogromne - dla gospodarki, dla nauki, dla zwyk?ych ludzi - nic wi?c dziwnego, ?e w wielu o?rodkach trwaj? intensywne prace nad automatycznymi systemami t?umacz?cymi.

Pocz?tkowo pomys? by? taki, by opracowa? program, który potrafi?by analizowa? struktur? zdania, rozpoznawa? w nim poszczególne cz??ci mowy i zwi?zki mi?dzy nimi, a nast?pnie – korzystaj?c z wbudowanego s?ownika i zestawu regu? gramatycznych – inteligentnie podmienia? ka?dy element i rekonstruowa? z nich to zdanie w j?zyku docelowym. Jest to metoda skuteczna w przypadku prostych i jednoznacznych komunikatów - w literaturze przedmiotu mo?na znale?? np. opis dzia?aj?cego tak programu komputerowego, który dla kanadyjskiej telewizji t?umaczy prognozy pogody z angielskiego na francuski i odwrotnie. Je?li jednak tekst sk?ada si? z bardziej rozbudowanych wypowiedzi, o z?o?onej strukturze gramatycznej i nieoczywistych zwi?zkach mi?dzywyrazowych, a zw?aszcza gdy j?zyk ?ród?owy i docelowy nale?? do ró?nych rodzin czy grup j?zykowych, rezultaty okazuj? si? do?? mizerne. Przyk?adem mo?e by? recenzowany tu kiedy? program Translatica oraz wspominany przy tej okazji English Translator.

Ekspansja wyszukiwarki Google sprawi?a, ?e pojawi? si? nowy pomys? – by wykorzysta? zindeksowane miliony stron internetowych w najró?niejszych j?zykach. W tym wypadku t?umaczenie odbywa si? na zasadzie statystycznego przyporz?dkowywania s?owom b?d? frazom w jednym j?zyku tego, co najcz??ciej pojawia si? w analogicznych zdaniach w innym j?zyku. Wydaje si? to bardziej obiecuj?cym rozwi?zaniem, poniewa? przy tak gigantycznym materiale ?ród?owym znalezienie w?a?ciwego ekwiwalentu powinno by? znacznie ?atwiejsze ni? w typowym s?owniku, który uwzgl?dnia tylko u?amek mo?liwych kontekstów i kombinacji s?ów. Co wi?cej, prócz przek?adu skompilowanego automatycznie T?umacz Google dla wielu s?ów podaje tak?e po kilka propozycji alternatywnych, które mo?na ?atwo podmieni? (wystarczy klikn?? pod?wietlany element w tek?cie docelowym i wskaza? inn? pozycj? na li?cie). Je?eli wi?c zaproponowane t?umaczenie nas nie zadowala, mo?emy je szybko skorygowa?. Mo?emy nawet wpisa? w?asne, które zostanie skrz?tnie zanotowane w pami?ci Google’a, aczkolwiek – powiedzmy to sobie szczerze – z punktu widzenia zawodowych t?umaczy jest to klasyczne podcinanie ga??zi, na której si? siedzi.

Jak to automatyczne t?umaczenie wygl?da w praktyce, na przyk?adzie pary j?zyk angielski - j?zyk polski? Zacznijmy od plusów. Niew?tpliw? zalet? T?umacza Google jest umiej?tno?? inteligentnego dodawania i usuwania pewnych s?ów, które w jednym j?zyku s? konieczne, by zdanie by?o poprawne gramatycznie i zrozumia?e, w drugim za? zb?dne. Ilustruj? to takie oto dwa przyk?adowe fragmenty d?u?szych zda?:

one of the most important benefits of her career
jedna z najwa?niejszych korzy?ci p?yn?cych z jej kariery

She has won two Grammys.
Zdoby?a dwie nagrody Grammy.

za pomoc? spektrofotometru firmy Perkin Elmer typ Lambda 35
using a spectrophotometer Perkin Elmer Lambda 35 type

W pierwszym przypadku w t?umaczeniu pojawi?o si? s?owo p?yn?cych, którego w oryginale nie ma, ale program uzna?, ?e by? powinno, bo tego wymaga j?zyk polski (fraza korzy?ci p?yn?ce z pojawia si? w bardzo wielu zindeksowanych tekstach). Jako rozwi?zania alternatywne dla tego elementu zaproponowa? jednocze?nie frazy korzy?ci wynikaj?cych z, korzy?ci z, korzy?ci i zalet. W drugim przypadku rozpozna? sens u?ytej nazwy w?asnej i jej form? gramatyczn? (liczba mnoga), w rezultacie czego tak?e doda? od siebie rzeczownik nagrody. W trzecim przyk?adzie dla odmiany wyrzuci? s?owo firmy, u?yte w polskim oryginale wy??cznie dla wprowadzenia obcoj?zycznej nazwy w?asnej. Tradycyjny translator komputerowy, który t?umaczy ka?de s?owo, na pewno umie?ci?by tu w angielskiej wersji jaki? – ca?kowicie niepotrzebny – ekwiwalent leksykalny (company, firm, business...).   

Nazwy w?asne to w ogóle obszar, w którym T?umacz Google bije na g?ow? translatory komputerowe. Potrafi na przyk?ad zidentyfikowa? p?e?:

American singer Roy Acuff
ameryka?ski piosenkarz Roy Acuff

American singer Savannah Outen
ameryka?ska piosenkarka Savannah Outen

a niekiedy i poprawnie utworzy? form? mianownikow? od przypadków zale?nych (w trzecim przyk?adzie zwraca uwag? dodany przyimek by dla oddania dope?niacza):

ameryka?skiego piosenkarza Roya Acuffa
American singer Roy Acuff

spotka? si? z Krystyn? Jand?
met with Krystyna Janda

To jedna z najwa?niejszych ksi??ek Czes?awa Mi?osza.
This is one of the most important books by Czeslaw Milosz.

Na pierwszy rzut oka imponuj?co wygl?da równie? t?umaczenie w odwrotn? stron?, gdy trzeba utworzy? polski przypadek zale?ny od angielskiego imienia i nazwiska. T?umacz Google potrafi si? wówczas prawid?owo pos?u?y? apostrofem (co w internecie jest sk?din?d rzadk? umiej?tno?ci?):

This film is based on a novel by Oscar Wilde.
Ten film jest oparty na powie?ci Oscara Wilde'a.

Arianna Huffington blames the national debt crisis and high unemployment solely on George Bush.
Arianna Huffington obwinia narodowego kryzysu zad?u?enia i wysokiego bezrobocia wy??cznie na George'a Busha.

Z moich obserwacji wynika jednak, ?e dotyczy to tylko dope?niacza (a i to nie zawsze), albowiem w pozosta?ych przypadkach rezultaty nie odbiegaj? od osi?gni?? zwyk?ych translatorów:

No other car is more strongly identified with Steve McQueen.
?aden inny samochód nie jest silniej uto?samia si? z Steve McQueen.

The last time I saw John Wayne was a few weeks before his death.
Ostatni raz widzia?em John Wayne by? kilka tygodni przed jego ?mierci?. 

Rozpoznawanie p?ci i odmiana przez przypadki dzia?a bardzo wybiórczo, bo z nieco mniej znanymi polskimi nazwiskami mechanizm ten radzi sobie kiepsko: 

Polish singer Maria Koterbska
Maria Koterbska polski piosenkarz

polskiej piosenkarki Marii Koterbskiej
Polish singer Maria Koterbskiej

Co gorsza, je?li imi? i nazwisko nie nale?? do osoby publicznej, mog? z nich powstawa? przedziwne twory:

spotka? si? z Krystyn? Morawsk?
met with Christine Moravian

Podpis pod dokumentem z?o?y?a El?bieta Konieczna.
Signature of the document by Elizabeth necessary.

Zdarza si? to zreszt? i z postaciami historycznymi, jak cho?by z Paskiem – mimo ?e dorobi? si? has?a i w internetowej Britannice, i w angloj?zycznej Wikipedii, a w Amazon.com mo?na nawet kupi? t?umaczenie jego pami?tników:  

artyku? na temat Jana Chryzostoma Paska
An article on John Chrysostom Pasek

ksi??ka o Janie Chryzostomie Pasku
a book about John Chrysostom Bar

(Swoj? drog? zastanawia tu arbitralne u?ycie wielkiej/ma?ej litery na pocz?tku frazy).

Równie? przy t?umaczeniu na angielski polskich nazw geograficznych i form pochodnych mo?na uzyska? bardzo zadowalaj?ce rezultaty. W pierwszym przyk?adzie widzimy opisan? ju? wcze?niej zmian? przypadka zale?nego w mianownik, w dwóch pozosta?ych za? – przekszta?cenie formy przymiotnikowej w odpowiedni? nazw? rzeczownikow?:

parafia ?wi?tej Katarzyny w B?dzinie-Grod?cu
parish of St. Catherine in Bedzin-Grodziec

Najcz??ciej odwiedzanym obiektem jest Sanktuarium Matki Boskiej Liche?skiej.
The most popular subject is the Sanctuary of Our Lady of Lichen.

Unikatowym miejscem jest Lednicki Park Krajobrazowy, chroni?cy zabytki zwi?zane z pocz?tkami pa?stwa polskiego.
A unique place is Lednica Landscape Park, protecting monuments connected with the beginnings of the Polish state.

Ale i w tej kategorii niczego nie mo?na by? pewnym, bo na przyk?ad z takiego zdania powstaje kompletny be?kot:  

Kolej w?skotorowa obs?uguje tras? z Gniezna do Anastazewa w przepi?knym Powidzkim Parku Krajobrazowym.
Supports narrow-gauge railway route from Gniezno to Anastazewa Powidzkim in beautiful Park.

Znacznie lepiej ni? w translatorach komputerowych wygl?da t?umaczenie wielu nazw instytucji czy organizacji (równie? akronimów), poniewa? otrzymujemy ich rzeczywiste brzmienie w j?zyku docelowym, a nie dos?owne znaczenie:

?ród?em bezzwrotnej pomocy finansowej w postaci dwóch instrumentów pod nazw? Mechanizm Finansowy EOG oraz Norweski Mechanizm Finansowy s? trzy kraje EFTA (Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu).
The source of non-repayable financial assistance in the form of two instruments under the name of the EEA Financial Mechanism and Norwegian Financial Mechanism are the three countries of EFTA (European Free Trade Association).

Nazwa w nawiasie zosta?a przet?umaczona prawid?owo, co wi?cej, T?umacz Google zidentyfikowa? te? i odpowiednio podmieni? akronim EOG (Europejski Obszar Gospodarczy, czyli European Economic Area). Dla porównania: Translatica zrobi?a z tego (of European association of the free trade) oraz the financial EOG mechanism.

Dzi?ki tym samym mechanizmom porównywania ró?noj?zycznych tekstów w internecie mo?liwe jest tak?e podawanie w poprawnym brzmieniu tytu?ów filmów i ksi??ek:

the film The Devil Wears Prada, starring Meryl Streep
Film Diabe? ubiera si? u Prady, z udzia?em Meryl Streep

Kilka lat po wojnie ukaza?a si? jego powie?? "Popió? i diament".
A few years after the war he published his novel "Ashes and Diamonds".

I tutaj jednak ?adnych gwarancji nie ma, nawet w odniesieniu do bardzo znanych pozycji kina ameryka?skiego:

w filmie „Charlie w?ócz?ga” Chaplina
in the film 'hobo Charlie "Chaplin

- oryginalny tytu? tej klasyki kina niemego to The Vagabond. W tym wypadku dope?niacz od nazwiska zosta? te? rozpoznany tylko cz??ciowo, znikn?? bowiem w t?umaczeniu (por. cytowane wy?ej ksi??ek Czes?awa Mi?osza). Uwag? zwracaj? tak?e ?mieci powsta?e z cudzys?owu.

1   2   3