Transkrypcja z alfabetów niełacińskich
w języku angielskim i polskim

 

Tłumacząc teksty z języka angielskiego na polski (bądź odwrotnie), można się czasem natknąć na słowa czy całe wyrażenia pochodzące z języków trzecich. W przekładzie zazwyczaj powtarzamy takie elementy leksykalne bez żadnych zmian, zachowując ich status zapożyczeń (niekiedy zaakcentowany kursywą), choć zdarzają się oczywiście sytuacje, w których może być wskazane przetłumaczenie lub wyjaśnienie takich obcych wtrętów – francuskie przysłowie doskonale znane każdemu wykształconemu Brytyjczykowi niekoniecznie będzie zrozumiałe dla Polaka, a czeskie powiedzonko w polskim tekście z niczym się nie skojarzy Amerykaninowi.

Problem pojawia się, kiedy zapożyczenie pochodzi z języka, który nie posługuje się alfabetem łacińskim: greckiego, rosyjskiego, hebrajskiego, arabskiego, japońskiego, chińskiego, tajskiego… W takich wypadkach stosuje się bowiem (również w odniesieniu do nazw własnych) transkrypcję fonetyczną, ta zaś w polskiej i angielskiej tradycji wygląda trochę inaczej. O tym drobnym, ale bardzo ważnym szczególe wielu tłumaczom (ale także na przykład dziennikarzom) zdarza się dość często zapominać.

Poniżej przedstawiono najważniejsze różnice między oboma systemami transkrypcji oraz garść przykładów, zarówno nazw własnych, jak i słów pospolitych.

Język rosyjski

Transkrypcja angielska Transkrypcja polska
kh ch
ch lub tch cz
zh ż
sh sz
l l lub ł
v w
dj
x ks
y i, j lub y
ts c
n n lub ń
e czasem ie, je lub o
i i, j lub y

Przykłady:

Budienny – Budionny
Chekhov – Czechow
Djugashvili – Dżugaszwili
Dostoyevsky – Dostojewski
Dzerzhinsky – Dzierżyński
Gorky – Gorki
Kamenev – Kamieniew
Kerensky – Kiereński
Khrushchev – Chruszczow
Molotov – Mołotow
Ordjonikidze – Ordżonikidze
Tchaikovsky – Czajkowski
Tolstoy – Tołstoj
Trotsky – Trocki
Tukhachevsky – Tuchaczewski
Yeltsin – Jelcyn
Yezhov – Jeżow
„Novaya Zhizn” – „Nowaja Żizń”
„Pravda” – „Prawda”
Bolshevik – bolszewik
Stakhanovite – stachanowiec
matryoshka – matrioszka
oprichnina – oprycznina
perestroika – pieriestrojka

 

Język grecki

Transkrypcja angielska Transkrypcja polska
v w lub b
g, gh lub y g lub j
dh lub d d
x ks
h ch lub h
ss ss lub s
tz dz
t czasem d
ou u
y i
i i lub j

Przykłady:

Constantine Cavafy (Konstantinos Kavafis) – Konstandinos Kawafis
Georgios Papadopoulos – Jeorjos Papadopulos
Ioannis Metaxas – Joanis Metaksas
Nikos Kazantzakis – Nikos Kazandzakis
Odysseus Elytis – Odiseas Elitis
Hios – Chios
bouzouki – buzuki
kouros – kuros
moussaka – musaka

 

Język hebrajski

Transkrypcja angielska Transkrypcja polska
v w
sh sz
tz c
th t
kh lub h ch
q k
c k
l czasem ł
y j lub i
ah a
ei czasem e

Podwójne spółgłoski często są też oddawane w języku polskim jako pojedyncze.

Przykłady:

Benjamin Netanyahu – Benjamin Netaniahu
Moshe Dayan – Mosze Dajan
Shimon Peres – Szymon Peres
Yitzhak Shamir – Icchak Szamir
Yom Kippur – Jom Kipur
Mossad – Mosad
bar mitzvah – bar micwa
challah – chała
jeshiva – jesziwa
kaddish – kadisz
kibbutz – kibuc
matzah – maca
menorah – menora
mikvah – mikwa
yarmulka – jarmułka

 

Język arabski

Transkrypcja angielska Transkrypcja polska
sh sz
j
q k
kh ch
l czasem ł
g g lub
y j
ei aj
ou u
ah a
al- czasem ar-

Przykłady:

Bashshar ibn Burd – Baszszar ibn Burd
Harun al-Rashid – Harun ar-Raszid
Ibn Bajja – Ibn Badżdża
Imru al-Qays – Imru al-Kajs
Kahlil Gibran – Chalil Dżubran
Khalid ibn al-Walid – Chalid ibn al-Walid
Naguib Mahfouz – Nadżib Mahfuz
(the) Umayyads – Umajjadzi
Saddam Hussein – Saddam Husajn
Yasser (Yassir) Arafat – Jaser Arafat
haj – hadż
hejira – hidżra
jahiliyyah (jahiliyya) – dżahilijja
jihad – dżihad
mullah – mułła
sharia (shariah, shariat) – szariat
souq – suk

 

© by Arkadiusz Belczyk 2006